Qafqaz Albaniyası: Erkən şəhərlərin yaranması

B.e.ə. IV əsrdən etibarən, Qəbələ (Qabala) Qafqaz Albaniyasının paytaxtı olub və 50 hektar ərazidə nadir oval-plan memarlığı ilə seçilib. Burada saray kompleksləri, ay ilahəsi Selenanın məbədi, eləcə də bazarlar və zadəgan evləri mövcud idi. Qədim tarixçilər Böyük Pliniy (“Kabalaka”) və Ptolemey (“Xabala”) bu şəhər barədə qeydlər ediblər.

B.e.ə. V əsrdə isə paytaxt Bərdəyə (Partava) köçürülür və ərəb coğrafiyaşünasları şəhəri “bu yerlərin Bağdadı” adlandırırlar. 

İnkişaf etmiş şəhər planlaşdırılması mürəkkəb su idarəetmə sistemləri, müdafiə istehkamları və ictimai məkanları ehtiva edirdi. 

B.e.ə. II-I əsrdən etibarən “Şimal Yolu” (Strabonun marşrutu) Azərbaycandan keçir, geniş karvansara şəbəkəsi isə tacirləri dəstəkləyirdi. Bu dövrdə Şamaxı beynəlxalq ipək istehsalı mərkəzi kimi inkişaf edir. Bura çoxsaylı dinlərin (erkən xristian Alban kilsələri, Zərdüşt məbədləri) və ticarət mallarının kəsişmə nöqtəsi olmaqla yanaşı, Çin, Hindistan, Suriya, Misir, Roma və Ərəbistanı birləşdirirdi.